Als je stopt met emotioneel toenadering te zoeken, ontstaat een verstandshuwelijk. Op zich hoeft dat geen probleem te zijn, als je er samen voor kiest prettig naast elkaar te leven. Soms omdat je niet wilt scheiden vanwege de kinderen.
Een verstandshuwelijk is echter niet altijd een bewuste of een gedeelde keuze. Het ontstaat vanzelf, lijkt het wel. Na verloop van jaren ontstaat afstand. Na een tijdje lijkt dit normaal. Er kan een moment komen dat de emotionele afstand een van beide opbreekt. De een zondert zich af en lijkt daarmee tevreden. De ander wil meer dan ‘ieder zijn eigen ding doen’.
Werk en kinderen staan ertussen
Werk is vaak, maar niet altijd, de grootste afleider. Het kan ook iets anders zijn waar de aandacht zich op fixeert. De kinderen, bijvoorbeeld. Wie met zijn eigen projecten bezig is, en hier veel meer tijd aan besteedt dan wenselijk voor de ander, miskent de aanspraak die de partnerrelatie met zich meebrengt. Misschien is die tijd er tijdelijk niet, dat kan. Dan is het belangrijk dat ook de werkmier laat merken dat hij behoefte heeft aan zijn partner. Anders wordt deze partner buitenspel gezet en een toeschouwer in plaats van een medespeler.
Geen intimiteit in een verstandshuwelijk
Als je partner je niet voldoende meer interesseert, verpietert de liefde. Je leeft op hetzelfde adres, dat wel, maar je komt niet verder dan goede huisgenoten – and dat is pijnlijk. Vooral als de start heel anders was. Als je bij de aftrap de bal wel overspeelde en deze nu voor jezelf houdt, blijft de moeilijkste maar ook meest waardevolle dimensie van de verhouding onderbelicht: je ontwikkelt dan geen intieme vriendschap.
Dergelijke partners ervaren een zekere leegte als ze samen zijn. Soms begint hen dat op te vallen. Vaak echter lossen ze dit op door zich te richten op de kinderen, vrienden die over de vloer komen, hobby’s of Netflix. Op de spaarzame momenten die ze samen zijn, hebben ze elkaar weinig te zeggen.
De psychologie achter het verstandshuwelijk
Een verstandshuwelijk is net een verstandskies, schreef iemand ooit: de pijn zeurt op de achtergrond – en wordt erger als je er niets tegen doet. Tegen de chronische eenzaamheid bestaan talloze ‘pijnstillers’ in de vorm van honden en katten, luxe auto’s, gezellige vrienden of andere dingen die het gebrek aan liefdevolle partneraandacht compenseren.
Vaak is dit een sluipend proces waarin men vervreemdt van de behoefte aan de ander. Soms echter zijn er breekpunten. Situaties waarbij je de steun van je partner zodanig mist, dat het jarenlang door kan etteren in de verhouding tot elkaar.
Toen Willemijn plotseling in het ziekenhuis lag, regelde Jacob alles eromheen. Hij kwam iedere dag wel even op bezoek. Maar het was vaak maar een half uurtje. En hij maakte voortdurend een gehaaste indruk. Luisteren naar Willemijn, daar had hij geen tijd voor. Ook niet toen Willemijn thuis herstelde van de zware ingreep die ze had moeten ondergaan. Op het praktische vlak werkte Jacob hard, maar emotioneel liet hij verstek gaan.
Waar was je?
Het was vier jaar geleden dat dit gebeurde, maar Willemijn kon het niet vertellen zonder te huilen. “Waar was je, toen ik je heel hard nodig had?” Die vraag is niet zozeer een aanklacht, als wel een uiting van een sterk gemis. Juist op die momenten dat de partner aan je zij moet staan, is hij afwezig.
Jacob werkte zich als mantelzorger een slag in de rondte. Maar het had ook iets minder gekund. Door hard te werken vermeed Jacob te voelen. Dat zag Willemijn ook wel, en mede daarom vond ze het moeilijk om erover te beginnen. Fysiek was ze hersteld, maar gevoelsmatig was er een breuk gekomen in hun contact.
Als de liefde failliet gaat
Als je niet werkt aan het herstel van je intieme vriendschap blijf je goede collega’s (misschien) en prettige huisgenoten. Voor veel mensen is dat niet genoeg. We leven niet meer in de jaren vijftig, toen het huwelijk gericht was op het stichten van een gezin en het vervullen van maatschappelijke rollen. Verliefd, verloofd, getrouwd betekende toen dat je je rol als vader of moeder zo goed mogelijk vervulde. Huwelijkse plicht stond voorop.
Van het romantische huwelijk in de 21e eeuw wordt meer verwacht. Een verstandshuwelijk kan een tijdelijke oplossing lijken om de rust te bewaren. Meestal echter verhult het vlotte en succesvolle koppel dat men elkaar pijnlijk afwijst. Het verstandshuwelijk is dan de optelsom van twee mensen die elkaar wel respecteren, maar niet ten volle liefhebben.
Veelgestelde vragen over een verstandshuwelijk (FAQ)
Hoe herken je een verstandshuwelijk?
Je herkent een verstandshuwelijk aan het feit dat de emotionele en intieme stroom tussen partners is opgedroogd, terwijl de praktische organisatie van het leven (het huishouden, de financiën en de zorg voor de kinderen) juist vlekkeloos verloopt. Er is vaak weinig ruzie, maar des te meer onverschilligheid of dofheid. Je leeft niet meer met elkaar, maar naast elkaar als efficiënte collega’s of huisgenoten.
Kun je gelukkig zijn in een verstandshuwelijk?
Dit kan alleen als beide partners hier bewust en in alle openheid voor kiezen, bijvoorbeeld omdat rust, stabiliteit en het gezinsleven op dat moment belangrijker worden gevonden dan romantische passie. Wanneer de keuze echter niet gelijkwaardig is, of wanneer een van de twee hunkert naar échte emotionele diepgang, leidt een verstandshuwelijk onvermijdelijk tot een diep gevoel van chronische eenzaamheid.
Moet je scheiden bij een verstandshuwelijk of is er hoop?
Een verstandshuwelijk betekent zelden dat de liefde definitief dood is; vaak is het een beschermingsmechanisme waarbij partners door eerdere kwetsuren hun emotionele muur hebben opgetrokken. De onderliggende verbinding is dan niet weg, maar geblokkeerd. Met de juiste, intensieve begeleiding en de bereidheid om het emotionele risico weer aan te gaan, kan de intimiteit en het samenspel in de relatie absoluut weer worden hersteld.
In ons achtergrondartikel (19 pagina’s) Hoe blijf je verbonden met je partner? gaan we dieper in op de twee cirkels van verbinding. Je hoeft niet alles samen te doen om je verbonden te voelen. Wel moet je de juiste dingen goed doen. Verrassend praktische tips voor meer samenspel. Dit artikel kun je downloaden via de webshop van onze uitgeverij Relatieboek
Over de auteur
Sjaak Vane (MA) is relatietherapeut en co-founder van Relatietherapie Weekend. De diepere dynamiek achter relatiedips, emotionele vervreemding en het herstellen van een levendige wisselwerking beschrijft hij (samen met Angèle Nederlof) uitgebreid in hun boek ‘Verdiep je relatie – Levendig contact met je partner’ (Uitgeverij Boom, Amsterdam — ISBN 9789461052377).